Профессорско-преподавательский состав

Исхан Кайрат Жәлелұлы

Кафедра: Физиологии, морфологии и биохимии им. Н.У.Базановой 11
Kairat.Iskhan@kaznau.kz
Размещенные материалы в Repository KazNAU
Productive and biological features of Camelus Bactrianus - Camelus Dromedarius in conditions of Kazakhstan 24 мая, 2018

The biological features of fruiting and dairy productivity of camels of the Kazakh Bactrian, the Arvana and the Kazakh dromedary breeds of different genotypes under the conditions of Kazakhstan were studied. It is established that the Kazakh Bactrian fructifies during 419-462 days, Arvana during 380-420 days, the Kazakh dromedary during 380-415 days. Kazakh Bactrians have a different indicator of annual milk yield from 850.4 kg to 1700.2 kg. The mass fraction of fat in Kazakh Bactrian varies from 5.3% to 5.7%, the fraction of protein varies from 3.8% to 4.0%. Female camels of the Arvana breed produce from 3264.8 kg to 3921.5 kg of milk with a mass fraction of fat in the milk of 3.4-3.8% and protein of 3.2-3.5%. Kazakh dromedary 3384.8 - 3549.1 kg, with a fat content of milk 4.1-4.4% and a protein 3.6-3.7%. Keywords: Kazakh Bactrian, Arvana, fertility, milk yield, shubat, karyotype.
Подробнее...

Разведение и содержание лошадей 25 мая, 2018

В учебном пособии освещаются: значение коневодства в народном хозяйстве; происхождение, эволюция, одомашнивание и преобразование лошадей; их экстерьер, интерьер и конституция; рабочие качества лошадей и их использование; продуктивное мясное и молочное коневодство; воспроизводство лошадей и табунное их содержание, кормление; конный спорт, породные ресурсы. В конце глав приведены задания и вопросы для самопроверки. В учебном пособие 22 таблицы и 46 рисунков.
Подробнее...

Способ отбора казахских лошадей жабе для селекционного процесса 25 мая, 2018

Изобретение относится к области биотехнологии. Изобретение представляет собой способ отбора казахских лошадей жабе для селекционного процесса, включающий оценку животных по типу и происхождению, по живой массе и промерам тела - высота в холке, косая длина туловища, обхват груди, обхват пясти, по экстерьеру и молочности кобыл, где предварительную оценку животных осуществляют в 6-месячном возрасте и отбирают кобылок с живой массой как минимум 170 кг, а жеребчиков 175 кг, с промерами тела - высота в холке, косая длина туловища, обхват груди, обхват пясти, как минимум 115,0:110,0:121,0:15,0 см для кобылок и для жеребчиков 117,0:112,0:124,0:15,5 см соответственно, вторичный отбор животных осуществляют в 1,5 года, при этом кобылок отбирают с живой массой как минимум 280 кг, а жеребчиков как минимум 290 кг с промерами как минимум 127,0:127,0:148,0:16,0 см для кобылок и 130,0:130,0:150,0:17,0 см для жеребчиков, третичный обор животных осуществляют в 2,5 года, при этом кобылок отбирают с живой массой как минимум 350 кг, а жеребчиков как минимум 365 кг с промерами как минимум 137,0:138,0:160,0:17,0 см для кобылок и 140,0:140,0:165,0:18,0 см для жеребчиков, окончательно для селекции отбирают кобыл первой лактации с живой массой как минимум 430 кг, с промерами как минимум 142,0:148,0:178,0:18,5 см с чашевидной формой вымени, с сосками плоской формы, направленными вертикально вниз, и длиной от 2,5 до 5,5 см, с суточным удоем молока на третьем месяце лактации как минимум 7,1 кг, а жеребцов с живой массой как минимум 450 кг, с промерами как минимум 144,0:150,0:180,0:19,5 см. Использование изобретения позволит увеличить размеры племенных животных. 8 табл., 2 пр.
Подробнее...

Genetic diversity and population structure of Kazakh horses (Equus caballus) inferred from mtDNA sequences 25 мая, 2018

The Kazakh horse is an important old horse breed in Xinjiang. They have contributed greatly to the breeding and improvement of other local horse breeds, yet their genetic diversity and population structure are not well understood. In the present study, we evaluated the genetic diversity of Kazakh horses and their relationship with other horse breed using the mtDNA D-loop region, Cyt b gene, and a DNA fragment (nps 7974-9963, containing COX3, tRNA-Gly, ND3, and tRNA-Arg), A total of 130 Kazakh horses from 8 populations in China and Kazakhstan were analyzed. A total of 88 haplotypes (haplotype diversity: 0.9885) were identified, in which 3 haplotypes were shared by groups in the two countries. In a median-joining network, 6 haplotypes from different populations. Neighbor-joining analysis revealed similar results in that haplotypes in different populations were admixed in most of the 6 clusters. In conclusion, a high level of genetic diversity was found in the Kazakh horses.However, no clear correspondence between haplogroups and geographic origin and significant differentiation between populations in the two countries were observed. this might have resulted from the ferquent contact between the two countries through the Silk Road in the past, or due to long-term outcrossing and hybridization with the introduced horses. Key words: Kazakh horses; Genetic structure; Population diversity; D-loop; Cyt b
Подробнее...

Current State of Kazakhstan Thoroughbred Horsebreeding 25 мая, 2018

In thoroughbred horsebreeding upbringing and creating horse-breeding centers in number of 30-50 heads a breeding mare in nature Kazakhstan, there is an opportunity, to grow up domestic high quality quick young growth of thoroughbred breeds of horses which could speak at the international races, including European countries. The grownup domestic young growth of thoroughbred breeds will not concede in anything to Kazakhstan horses, grown up in England and Ireland whereas to these countries go to buy horses people from around the world. For example, thousands of successful, highranking and rich people enjoy competitions of thoroughbred roadster breeds of horses participate in developed countries of Europe only in races. For some days tens of millions of foreign currency come to the organizing country. In France and the United Arab Emirates from roadster breed races fourth part of the state budget income comes. For example, annually FRANS GALOP jockey club receives 9 billion euro. Apparently, in developed countries of Europe, smooth races turned into an elite type of equestrian sport, as well as highly profitable business. On cash cycle the horse-racing industry is a comparable production,as well as a pollution-free one. For example, prize fund of World Cup on smooth races which took place on March 26, 2012 in the city of Dubai exceeded 26 million dollars, and in 2014 – 28 million dollars. Key words:Quick, races, breeding and selection, exit of foals, manufacturing stallions, breeding mare, import, export, market.
Подробнее...

ҚАЗАҚТЫҢ ЖАБЫ ЖЫЛҚЫЛАРЫНЫҢ ОРТА ЖАҒДАЙЫНА БЕЙІМДІЛІГІН ҚАН КӨРСЕТКІШТЕРІ АРҚЫЛЫ БАҒАЛАУ 25 мая, 2018

Мақалада Алматы облысы Панфилов ауданы Қоңырөлең ауылының тау бөктері аймақтарында өсірілетін Қазақтың жабы жылқылар қанының белоктық, торшалық және ферменттік құрамы арқылы олардың қоршаған орта жағдайларына жерсіндіру мүмкіндігін физиологиялық тұрғыдан бағалаудың мәліметтері берілген.
Подробнее...

ТЕХНОЛОГИЯ ПРОИЗВОДСТВА КОБЫЛЬЕГО МОЛОКА И КОНСКОГО МЯСА В УСЛОВИЯХ ЖАМБЫЛСКОЙ ОБЛАСТИ 25 мая, 2018

В статье приведены результаты исследований по производству кобыльего молока и конского мяса в крестьянских хозяйствах Жамбылской области. За период лактации молочная продуктивность кобыл составила 2469,6-2321,9 л, более высокая молочность маток была на 2,3 и 4 месяцах лактации от 12,75 до 16,51 л в сутки. Мясная продуктивность казахских лошадей жабе высокая, при убое масса туши взрослых лошадей составляет от 220 до 230 кг, а молодняка от 150 до 205 кг. Убойный выход колеблется от 51,6 до 56,4%. Ключевые слова: молочность, лактация, живая масса, туша, убойный выход, молодняк.
Подробнее...

GENETICS OF THE PRODUCTIVEPROFILE OF CAMELS OF DIFFERENT GENOTYPES OF THE KAZAKHSTAN POPULATION 25 мая, 2018

For the first time, camels of hybrid origin of F2(25%td, 25%kb, 50%kd), F3(12.5%td, 62.5%kb, 25%kd), F4(56.25%td, 31.25%kb, 12.5%kd), F5(28.1%td, 15.6%kb, 56.2%kd), pure Kazakh bactrian of the South Kazakhstan type and Mangistau population, arvana - Turkmen dromedary, Kazakh dromedary, bred in South Kazakhstan and Mangistau regions of the Republic ofKazakhstan, were studied in comparative aspect. The genetic profile of live weight, dairy productivity, wool cutting, body measurements of the studied groups of camels is established. The results of the study showed the efficiency of breeding hybrid camel dams of the dromedary group for the production of camel milk, in view of the optimal ratio of milk fat and protein. The phenotypic profile of camels ofthe Kazakh dromedary of the Arada F5type (28.1%td, 15.6%kb, 56.2%kd), is suitable for breeding "in itself". Camels have one compact hump of medium size - 2/3 of the oblique body length. Head profile is hook-nosed. The profile of the neck from the base of the neck to the head without bends is straight. The main color of the fleece (wool) is brown and sandy, without additional coloring. The main color of the covering hair is brown and sandy, there is an additional color that does not exceed 10% of the total livestock. Keywords:Genetics, milk yield, Kazakh bactrian, arvana, Kazakh dromedary, hybrids.
Подробнее...

DAIRY PRODUCTIVITY AND MILK COMPOSITION OF MARES OF DIFFERENT GENOTYPES 25 мая, 2018

In the article, the materials of studies of the milking capacity of mares of different genotypes and the milk composition under the conditions of a stationary koumiss farm are presented. For the first time, the results of studies on the variability and interrelationship of the main components of milk and milk yield of mares under stable and pasture conditions are summarized and given in a comparative aspect. There are pedigree differences in the quantity and quality of milk, Novoaltaisk-Kazakh cross-breeds have a highermilking capacity, followed by the Kazakh mares of the Jabe type and the Don-Kazakh crossbreeds. During the lactation period, 1482.2 liters of commercial milk yield from the Kazakh mares of the Jabe type, 1513.4 litersfrom the Novoaltaisk-Kazakh hybrids and 1267.6 liters from the Don-Kazakh hybrids were received. The highest fat content in milk was 1.79% in the Kazakh mares of Jabe type, in the Novoaltaisk-Kazakh hybrids it was 1.64% and in the Don-Kazakh hybrids - 1.52%. The protein content in milk of the Kazakh mares of Jabe type and the Novoaltaisk-Kazakh hybrids are practically the same 2.02 - 2.01%, and in the Don-Kazakh hybrids are only 1.87%. Variability of the fat content by lactation months is below the variability of milk yield and ranges from 5.06 to 7.88%. The correlation coefficient between milk yield and content of fat, protein, sugar had a negative value, and a positive relationship between the fat content and dry substance. Keywords:genotype, milking capacity, lactation, variability, fat, protein, sugar, correlation.
Подробнее...

Productive and biological features of Camelus Bactrianus - Camelus Dromedarius in conditions of Kazakhstan 25 мая, 2018

The biological features of fruiting and dairy productivity of camels of the Kazakh Bactrian, the Arvana and the Kazakh dromedary breeds of different genotypes under the conditions of Kazakhstan were studied. It is established that the Kazakh Bactrian fructifies during 419-462 days, Arvana during 380-420 days, the Kazakh dromedary during 380-415 days. Kazakh Bactrians have a different indicator of annual milk yield from 850.4 kg to 1700.2 kg. The mass fraction of fat in Kazakh Bactrian varies from 5.3% to 5.7%, the fraction of protein varies from 3.8% to 4.0%. Female camels of the Arvana breed produce from 3264.8 kg to 3921.5 kg of milk with a mass fraction of fat in the milk of 3.4-3.8% and protein of 3.2-3.5%. Kazakh dromedary 3384.8 - 3549.1 kg, with a fat content of milk 4.1-4.4% and a protein 3.6-3.7%. Comparative characteristics of the shubat showed that in 100% of a product a moisture content was 89.0%, fat - 4.6 ± 0.1%, protein - 4.2 ± 0.1%, ash - 0.79 ± 0.07%, calcium - 250 ± 50,0 mg, iron - 1.05 ± 0.21 μg, iodine - 6.8 ± 1.36 μg, copper - 1.03 mg, zinc -0.83 mg. In the Kazakh Bactrian, the frequency of aneuploid cells’ formation in cultured blood lymphocytes is 11.3-13.4%, polyploid cells - 1.2-1.5%, cells with chromosomal aberrations - 0.7-1.1%. In Arvana dromedaries, the aneuploidy was 14.89-16.5%, the polyploidy - 3.1-3.9%, cells with chromosomal aberrations - 1.1-1.4%. In Kazakh dromedaries, the frequency of cells with chromosomal aberrations was 0.5 -0.7%, the polyploidy - 2.7-2.9%, and the aneuploidy - 10.9-11.2%. Keywords: Kazakh Bactrian, Arvana, fertility, milk yield, shubat, karyotype.
Подробнее...

ПРОДУКТИВНОСТЬ ВЕРБЛЮДОВ F4 В УСЛОВИЯХ КАЗАХСТАНА 25 мая, 2018

Впервые изучены гибридные и помесные верблюды F4 в сравнительном аспекте. Результаты исследования показали, что с увеличением доли кровности дромедаров пропорционально уменьшается содержание жира в молоке. По мере увеличения доли кровности дромедаров повышается показатель белкового коэффициента молока. Ключевые слова: верблюды, F4, живая масса, промеры тела, удой молока, настриг шерсти.
Подробнее...

ИНТЕНСИФИКАЦИЯ РАЗВИТИЯ ПРОДУКТИВНОГО ВЕРБЛЮДОВОДСТВА В УСЛОВИЯХ КАЗАХСТАНА 25 мая, 2018

Продуктивное верблюдоводство предполагает увеличение производства экологически чистой и целебной молочной продукции, верблюжьего мяса, верблюжьей шерсти и кожевенного сырья с высоким экспортным потенциалом. Однако, данное направление невозможно без расширения ареала разведения высокоценных генотипов верблюдов в разных регионах Казахстана. Исходя из этого, считаем необходимым в период 2018 – 2020 г.г. на первом этапе проведение мониторинга стад верблюдов в разных регионах Казахстана. Мониторинг необходимо проводить в стадах верблюдоводческих хозяйств Алматинской, Мангистауской, Кызылординской и Южно – Казахстанской областей, где сосредоточено до 70% поголовья верблюдов молочного и молочно – мясного направления продуктивности.
Подробнее...

ИНТЕНСИВНОЕ РАЗВИТИЕ КОННО – СПОРТИВНОГО И ПРОДУКТИВНОГО КОНЕВОДСТВА В УСЛОВИЯХ ЮГО – ВОСТОКА КАЗАХСТАНА 25 мая, 2018

Коневодство исторический развивалось у кочевых народов. В ХХ веке верблюдоводство и табунное коневодство развивалось с учетом достижении российской и советской зоотехнической науки. Большая доля продукции животноводства в Республике Казахстан производится в личных подсобных хозяйствах населения, что приводит к низкой продуктивности, не позволяет обеспечить растущее потребление на внутреннем рынке, ведет к высокой себестоимости и снижению конкурентоспособности. Актуальной проблемой остается импортозависимость как по молоку, так и по мясу и продуктам их переработки. На данный момент основными производителями всех видов мяса по-прежнему являются хозяйства населения, в которых содержится 82,4% голов крупного рогатого скота, 70,2 – овец и коз, 78,6 – свиней, 72 – лошадей, 90 – верблюдов и 47,6% птицы. В Республике Казахстан продуктивное коневодство преимущественно развивается за счет разведения казахской лошади жабе. В условиях Юго – Востока Казахстана (Алматинская и Жамбульская области) в последние 5 лет успешно развивается конно – спортивное коневодство. Данное направление развивается за счет трех пород: чистокровная английская, арабская и ахалтекинская
Подробнее...

МОЛОЧНАЯ ПРОДУКТИВНОСТЬ КУШУМСКОЙ ПОРОДЫ ЛОШАДЕЙ 25 мая, 2018

Изучены молочная продуктивность лошадей кушумской породы. Установлено, что целесообразно в качестве показателей высокой молочности учитывать крепкий тип телосложения кобыл и следует стремиться к однородности породного состава маток на ферме, это позволяет унифицировать технологию их содержания и кормления и облегчает селекционную работу. А также следует учитывать, что лошади широкотелые, с мощным туловищем на относительно коротких ногах, крепкой конституции, хорошо приспосабливаются к условиям табунного и группового содержания, имеют относительно высокую молочность и лучше оплачивают корм. Ключевые слова: Молочность, лактация, вымя, соски, живая масса, промеры тела.
Подробнее...

СОВЕРШЕНСТВОВАНИЕ МУГАЛЖАРСКОЙ ПОРОДЫ ЛОШАДЕЙ ПРИ РАЗВЕДЕНИИ ПО ЛИНИЯМ 25 мая, 2018

Для увеличения производства конины при круглогодовом пастбищном содержании широко практикуется разведение кожамбердинского внутрипородного типа мугалжарской породы лошадей с тремя заводскими линиями. Генетический потенциал по живой массе составляет у жеребцов-производителей 590 кг, а у кобыл 530 кг. Ключевые слова: внутрипородный тип, линия, отбор, подбор, промеры, живая масса, индекс массивности, прибыль, рентабельность.
Подробнее...

EFFECTIVE FERMENTED MILK TECHNOLOGY FROM A CAMEL MILK 25 мая, 2018

Based on integrated scientific-research works on improvement of traditional technology for the production, storage and processing of the camel milk, for the first time in the practice of domestic camel husbandry, new competitive, unique, promising technologies of the camel milk storage and processing have been developed by the method of cryosublimation with preservation of all natural properties of shubat for production of its dry powder, tableted shubat, sachet-granules from the dry shubat powder. Key words: camel milk, shubat, processing, sublimation, dry powder.
Подробнее...

Жылқы шаруашылығы практикумы 25 мая, 2018

«Жылқы шаруашылығы практикумы» - аграрлық жоғарғы оқу орнының базалық пәнінің кредиттік жүйе негізінде құрылған. Оқу құралында лабораториялық-тәжірибелік сабақтардың әдістемелік нұсқауы, тапсырмасы, оның орындалу үлгісі мен мәліметтері берілген. Сонымен бірге «Жылқы шаруашылығы» пәнінің силабусы, емтихан және тест сұрақтары, курстық және дипломдық жұмысының тақырыптары да келтірілген. Оқу құралы - «Зоотехния» мамандығының бакалавр және бакалавриат студенттеріне лабораториялық-тәжірибе сабақтарын орындауға арналған.
Подробнее...

МІНІС ЖЫЛҚЫЛАРЫНЫҢ ҰШҚЫРЛЫҚ САПАСЫ 25 мая, 2018

Монография - мұнда жылқының мініс тұқымдарының шығу тегі мен қалыптасу тарихы және оның кейбір ерекшелігі, өсіру, күтіп-бағу, азықтандыру, оның зауыттық тренингісі, ұшқырлық сапасын сынау мен бағалау технологиясына ғылыми негізделген тұжырымдама берілген. Бұл кітап жылқы маманы мен ат спортының жазықтағы шабысымен айналысатын жекеменшік ат иелерінің мініс тұқымындағы жылқы өсіру технологиясын меңгерудегі білімі мен тәжірибелік біліктілігін көтереді. Сонымен бірге ат өнеріне тәнті көрермен көпшілік қауым мен оның жанашыр жанкүйерлеріне де ұсынылады.
Подробнее...

КОНЕВОДСТВО Учебное пособие 25 мая, 2018

В учебном пособии изложены вопросы состояния и современные тенденции развития коневодства, эволюции и систематического положения лошадей, биологические и отличительные особенности различных пород лошадей. Раскрываются основные принципы отбора и подбора в племенном коневодстве, особенности технологии кормления и содержания лошадей, технология ведения табунного коневодства, справочные сведения о технологии производства конского мяса и кобыльего молока, тенденции развития конного спорта. Предназначено для студентов высших учебных заведений, обучающихся по специальностям: в Российской Федерации 111100.68 «Зоотехния» (квалификация (степень) «магистр»), 110900.62 «Технология производства и переработки сельскохозяйственной продукции»; в Республике Казахстан 5В080200 «Технология производства продуктов животноводства» (квалификация (степень) «магистр»), биологических, сельскохозяйственных и технологических факультетов, аспирантов; PhD (доктор философии), преподавателей сельскохозяйственных вузов, научных сотрудников и специалистов животноводства.
Подробнее...

ЖЫЛҚЫНЫҢ ВИРУСТЫҚ АУРУЛАРЫ 28 мая, 2018

Мақалада жылқы арасында ауа арқылы таралатын, көбіне әр түрлі жастағы жылқы ауыратын этимологиялық вирус аурулары берілген. Індетті балау, алдын алу және емдеу жолдары көрсетілген. Аурудың толық сипат-тамасы және басқа аурулардан ерекшелігі көрсетілген. Түйін сөздер: жылқы; вирус; ауру қоздырғышы; балау.
Подробнее...

Инбридингтің жағымсыз әсерінен туылған егіз тұяқты жылқы 28 мая, 2018

Шаруашылыққа тиімді, сапалы мол өнім беретін жылқыларды сұрыптап алғаннан кейінгі зоотехниялық жауапты жұмыс – жұп таңдау. Жұп таңдау деп сұрыпталған жылқылардан ғылыми негізде бір-біріне лайықты, жақсы ұрпақ беретін, аталық және аналық жұп құруды айтады. Яғни жұп таңдау дегеніміз – таңдап алған жануардан, мысалы биеден жақсы төл алу үшін оны қандай айғырмен шағылыстыру қажеттігін шешу.
Подробнее...

Қазақстанда өсірілетін таза қанды араб жылқылар 28 мая, 2018

Қазақстан Республикасы 2002 жылдың қыркүйек айында таза қанды араб тұқымындағы жылқыларының бүкіл әлемдік Ассоциациясының қоғамына (WAHO)қабылданды. Бұл таза қанды араб жылқыларының бүкіл әлемдік Ассоциациясының қоғамына мүшелікке қабылдану, Стамбулда(Түркия) өткен "Халықаралық конференцияда" салтанатты түрде өткізілді. Қазазқстанда таза қанды араб тұқымындағы жылқыларының ең алғашқы төлдері 1998-1999 жылдары алынды.Содан бері бұл төлдер қалыпты жағдайларға өсіп-өніп және өздерін өсіретін шаруашылықтағы биелер санын толықтырып келеді.
Подробнее...

Қазақстанда өсірілетін Ахалтеке жылқылары 28 мая, 2018

Қазақстанда Ахалтеке жылқылары "Ахал-Теке" жылқы зауытында өсіріледі. Ол 1995 жылы Іле Алатауының бөктерінде орналасқан бұрынғы "Горный Гигант", ал қазіргі Юбилейный кеңшарының территориясында 1955 жылы құрылған. "Ахал-Теке" жылқы зауытының негізгі тұқымдық құрамы Қазақстандағы бұрыңғы "Луговой" жылқы зауыты мен Дағыстаннан әкелінген асыл тұқымды айғырлары мен биелерінен құрылған. Жылқы зауытында өсірілетін Ахалтеке жылқыларының ата-тегінің тізбегінде бұкіл әлемге әйгілі келесі айғырлардың аты бар, олар:Араб, Карлавич, Гелишикл, Факирпельван, Каплан, Сере, Эль-Совхоз және т.б.
Подробнее...

Английские чистокровные верховые лошади племенной фермы ТОО "Байсерке-Агро" 28 мая, 2018

В данной статье проведен генеалогический анализ родословной современных представителей английской чистокровной верховой породы лошадей, разводимых в племенном хозяйстве ТОО «Байсерке—Агро». Изучены средние промеры и индексы телосложения жеребцов и кобыл этой породы. Показано, что как жеребцы—производители. так и маточный состав хозяйства отвечают стандартным показателям, характерезуются изящным экстерьером. Эти качества позволяют получать приплод высокого качества соответствующий требованиям, предъявляемым к данной породе лошадей.
Подробнее...

ПРОДУКТИВНЫЕ КАЧЕСТВА СЕЛЕТИНСКОГО ЗАВОДСКОГО ТИПА КАЗАХСКИХ ЛОШАДЕЙ ЖАБЕ 28 мая, 2018

Впервые в условиях степной зоны Павлодарской области при круглогодовом пастбищном содержании без изменения технологии содержания увеличена мясная и молочная продуктивность казахских лошадей жабе за счет выведения нового селетинского заводского типа и трех заводских линй Браслета, Задорного, Памира. Поголовье жеребцов и кобыл селетинского заводского типа казахских лошадей жабе отличается от местных казахских аналогов лучшими мясными формами и высокой живой массой. По живой массе жеребцы - производители селетинского заводского типа превосходят минимальный стандарт I класса для казахских лошадей жабе на 73,7кг (17,1%) а кобылы соответственно на 58,3кг (14,2%) . Лошади заводских линий Браслета и Задорного отличаются ярко выраженными мясными формами, имеют удлиненное туловище и объемистую грудную клетку. Индекс массивности у жеребцов этих линий довольно высок: 154,4 и 159,5, а у кобыл соответственно 153,3 и 157,7. Жеребцы и кобылы линии Памира более облечненного типа, конематки отличаются высокой молочностью, у них хорошо развиты молочные вены, имееют чашевидную форму вымени с плоскими сосками. Среднесуточная молочность кобыл линии Памира равняется 16,2л а молочность за 105 дней лактации составляет 1701 л. Установлено , что по мясной продуктивности линейные лошади превосходят нелинейных соответственно на 14,9 -20,7%. Полученные данные свидетельствуют о высокой племенной ценности лошадей селетинского заводского типа и созданных трех заводских линий. Использование казахских лошадей селетинского заводского типа и линий Браслета, Задорного, Памира в товарных хозяйствах позволяет существенно повысить производство конины и кумыса. Ключевые слова: жабе, заводской тип, линии, селекция, отбор, подбор, мясо, молоко, живая масса, туша, промеры.
Подробнее...

ПРОДУКТИВНОСТЬ ВЕРБЛЮДОВ ДРОМЕДАРОВ КАЗАХСКОГО ТИПАF4 28 мая, 2018

Изучены продолжительность плодоношения, молочная продуктивность, живая масса, настриг шерсти, промеры тела и морфобиохимические показатели крови верблюдицдромедаров казахского типаF4 (56,25%td, 31,25%kb, 12,5%kd) «Ардас» и«Айдарамир- курт» в сравнительном аспекте с казахскими бактрианами, арвана и казахскими дромедарами. Установлены возрастная динамика изменения основных промеров тела верблюжат– самцов от рож-дения до18 – месячного возраста, возрастная динамика изменения живой массы у верблюжат– самок от5 дневного возраста до30 месячного возраста. Установлено, что удой молока за270 дней лактации составил у верблюдоматок породы казахский бактриан южно– казахстанского типа1481,4±30,8 кг, Арвана2911,7±24,6 кг, казахского дромедара 2474,2±18,2 кг, «Айдарамир- курт» F4 - 2399,1±21,5 кг, «Ардас» F4 - 2226,5±28,9 кг. Верблюдоматки с чашевидной формами вымени продуцируют молока на8.5 – 32,3% больше в срав-нении с особями с округлыми формами вымени, на44,2 - 48,2% в сравнении с особями с дольковидной фор-мами вымени, на46,0 - 72,9% в сравнении со сверстницами примитивной формами вымени.На основании проведенных исследований считаем необходимым комплектовать стадо верблюдоматок для промышленного производства молока с чашевидной и округлой формами вымени. Верблюдоматки казахского бактриана имеют в среднем настриг шерсти6,7±0,4 кг, Арвана2.9±0,3 кг, казахский дромедар3,7±0,3 кг, «Айдарамир- курт» F4 4,2±0,3 кг и«Ардас» F4 4,3±0,2 кг. Установлено, что высота между горбами(в холке), косая длина туловища, обхват груди, обхват пясти составили у верблюдоматок казахского бактриана172,4-158,8-231,5-21,2 см, арвана185,3-156,5-215,9-19,5 см, казахского дромедара182,2-152,7-218,2-20,0 см, «Айдарамир– курт» F4 186,1-160,9-234,5-20,5 см, «Ардас» F4 188,7-159,4-239,3-20,5 см. Ключевые слова: дромедар казахского тпаF4, плодоношение, удой молока, живая масса, настриг шерсти, масса туши, скороспелость.
Подробнее...

ҚАЗАҚ ЖЫЛҚЫ ТҰҚЫМДАРЫНЫҢ СОЙЫС ӨНІМДЕРІН САЛЫСТЫРМАЛЫ ТҮРДЕ БАҒАЛАУ ЖӘНЕ ВЕТЕРИНАРИЯЛЫҚ САНИТАРИЯЛЫҚ САРАПТАУ 28 мая, 2018

Ауыл шаруашылғында кезек күттірмейтін проблемалардың негізгілерінің бірі – мал шаруашылығы, оның ішінде жылқы шаруашылығы. Қазақстан Республикамыз үшін, арзан да дәмді жылқы етімен, сүтімен қамтамасыз ететін етті-сүтті жылқы тұқымдарын өсірудің маңызы зор. Алматы облысында өсірілетін 50 мыңнан аса жылқының басым бөлігін (80%) жергілікті қазақы жылқылар құрайды. Қазіргі уақытта осы саланың мүмкіндіктері әлі толық пайдаланылмай келеді. Бұл жағдай жылқы шаруашылығы өнімдеріне деген өсіп жылдары бордақылау, семірту жұмыстары әр шаруашылықта, әрбір жеке шаруа жағдайларында өз мүмкіндіктеріне қарай ұйымдастырылуда. Бірақ жергілікті қазақ жылқыларының өнімділігі тұрақты бір деңгейде қалып келеді. Қазіргі кезде бұл түліктен алынатын өнімдерінің ішінде, әсіресе, ет өнімдерінің үлесі басым. Сондықтан жергілікті малдардың жалпы өнімділігін,оның еттілік қасиеттерін жақсартудың үлкен әлеуметтік-экономикалық маңызы бар. Осы мақсатқа жетудің бір жолы-жергілікті қазақы жылқыларды мұғалжар зауыттық тұқымдарымен будандастыру. Себебі, бұл жылқы тұқымдары облыста аудандастырылған, әрі жекеленген өнімділік көрсеткіштері жергілікті малдардан жоғары. Бірақ Алатау бөктерінде өсірілетін осы негізгі жылқы генотиптерінің будандастырылуы, ұрпақтарының сойыс өнімдерін салыстырмалы түрде бағалау және ветеринариялық санитариялық сараптау, еттілік қасиеттері ғылыми тұрғыда әлі толық анықталмаған. Осы себеп біздің зерттеу жұмыстарымыздың бағытын айқындауға негіз болды. Кілт сөздер Генотип, жылқы, физиология, морфология, биохимия, категория, гликоген.
Подробнее...

ӘР ТҮРЛІ ГЕНОТИПТІ КӨШІМ, МҰҒАЛЖАР, ҚАЗАҚ ТҰҚЫМДАРЫНЫҢ ЕТ ӨНІМДІЛІГІ 28 мая, 2018

Жергілікті қазақ жылқыларының өнімділігі тұрақты бір деңгейде қалып келеді. Қазіргі уақытта осы саланың мүмкіндіктері әлі толық пайдаланылмайды. Бұл түліктен алынатын өнімдерінің ішінде, әсіресе, ет өнімдерінің үлесі басым. Сондықтан жергілікті жылқылардың жалпы өнімділігін, оның еттілік қасиеттерін жақсартудың үлкен әлеуметтік-экономикалық маңызы бар. Осы мақсатқа жетудің бір жолы-жергілікті қазақы жылқыларды көшім және мұғалжар зауыттық тұқымдарымен будандастыру. Кілт сөздер Генотип, жылқы, сойыс салмағы, ұша шығымы, морфология, биохимия, категория.
Подробнее...

Еліміздегі жылқы шаруашылығының жетістіктері. 28 мая, 2018

Алынған будандарды ұрпақтан ұрпаққа жетілдіре отырып, 1976 жылы көшім жылқы тұқымы болып бекіді.1998 жылы Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігінің 30-қарашадағы №156-бұйрығы бойынша Мұғалжар жылқы тұқымы апробацияланды. Адай жылқысын жетілдіру нәтижесінде Өрендік, Еңсеген-торы, Қибаскөк, Бекес-торы, Есполай-торы, Есполай-жирен, Ізтұрған зауыттық аталық іздері қаланды. Қазіргі таңда осы адай жылқысының генеалогиялық және генетикалық құрылымдарын қайта зерттей отырып, толық бір тұқым ретінде бекуіне жан-жақты жұмыс жасауды қажет етеді. Алматы облысы Алакөл ауданының таулы аймағында қазақы жылқының найман тұқымдық тобының генетикалық мүмкіншілігін арттыру мақсатында асылдандыру жұмыстары жүргізіліп келеді. Бұл жылқылардың дені Алакөл ауданының ЖШС «Тоқжайлау» шаруашылығында шоғырланған. Тағы бір айта кететін жайт, 1888 жылдардан қостанай мекенінде зауыттық атқора ашылуынан басталады. Қазақы жылқының биелерін дон, таза қанды міністі, орлов желісті және стрелец тұқымдарының айғырларымен күрделі будандастыру негізінде алынған ұнамды тип будандарын өзара өсіру барысында спорттық бағыттағы бірінші рет Қазақстанда «қостанай» тұқымы салт-жегінді болып 1951 жылдың 22-ші науырызында И.В. Сталин қолымен КСРО Министрлер Кеңесі қаулысы арқылы бекітілген еді.
Подробнее...

МОЛОЧНАЯ ПРОДУКТИВНОСТЬ КУШУМСКОЙ ПОРОДЫ ЛОШАДЕЙ 28 мая, 2018

В условиях развития рыночных отношений практически отсутствуют работы, которые комплексно отражали существующие проблемы производства кумыса. Поэтому, возникает необходимость в новых подходах к решению задач совершенствования оценки эффективности производства кобыльего молока путем комплексного изучения. Главным фактором наиболее сильно влияющим на молочную продуктивность является развитие вымени.
Подробнее...

ТЕХНОЛОГИЯ ПРОИЗВОДСТВА НАЦИОНАЛЬНЫХ ИЗДЕЛИЙ И БЛЮД ИЗ КОНИНЫ В КАЗАХСТАНЕ 28 мая, 2018

Конина содержит в себе значительное количество азотсодержащих веществ при пониженном содержании внутримышечного жира. На основании этого уже в XIX в. врачи конину считали диетическим продуктом и рекомендовали при лечении ряда заболеваний [1]. Количество белков в мясе лошадей колеблется от 17 до 21%. [2]. Мясо полновозрастных лошадей содержит больше соединительной ткани, поэтому оно грубее по сравнению с молодой кониной [3]. Количество органических веществ в конском мясе зависит от возраста лошадей, их упитанности, а также от того, из какой части туши взят образец для анализа [4]. Мясо взрослых лошадей имеет более выраженный аромат, чем мясо молодняка. Вкус конины сладковатый, что предопределяется содержанием в мышцах лошадей гликогена. Органолептические показатели конины зависят от возраста, пола, упитанности, особенностей кормления и использования лошадей [5]. У упитанных табунных лошадей большое количество жира откладывается на брюшной стенке и реберной части, поэтому этот отруб туши (казы) имеет наивысшую калорийность — до 4949 ккал в 1 кг мякоти. С возрастом количество воды в мясе снижается, а жира возрастает. В обзорной статье впервые представляем данные по технологии производства национальных изделий из конского мяса, принятые в Казахстане. По нашим данным в конском мясе (конина) содержатся полноценные белки, жиры, витамины А, группы В, никотинамид и другие. Оно богато железом и кобальтом, йодом и медью, фосфором и кальцием. Конские жиры по своему химическому составу и биологической ценности значительно отличаются от жиров других видов сельскохозяйственных животных. Они имеют высокое йодное число (82,5 – 97,3), легкоплавки (температура плавления 28-32˚), богаты ценнейшими для организма жирными кислотами и витамином А (до 20мг%). Жир лошадей считается диетическим. Он богат высоконепредельными жирными кислотами – линолевой, линоленовой, арахидоновой, благоприятно влияющими на обмен холестерина в организме человека, препятствуя развитию атеросклероза. В отличие от мяса других животных конина содержит мало холестерина. По органолептическим показателям конское мясо имеет ряд отличительных свойств и только ему присущих характеристик. По цвету мясо взрослых лошадей значительно темнее говядины, что связано с более высоким содержанием в нем миоглобина (мышечного гемоглобина), а мясо жеребенка светлее, чем телятина. Замечено, что содержание в конском мясе миоглобина постепенно нарастает с возрастом и достигает максимума к семи-восьми годам. С интенсивностью окраски мяса тесно связана степень его аромата. Темноокрашенное мясо взрослых животных имеет более выраженный аромат по сравнению со слабоокрашенным мясом молодых. В целом органолептические показатели конского мяса зависят от возраста, пола, упитанности, условия кормления и использования лошадей, от которых это мясо получено. Мясо жеребят и молодняка имеет более высокую органолептическую оценку, чем мясо взрослых лошадей. Мясо кобыл вкуснее, чем мясо жеребцов, мясо меринов по вкусу, аромату и нежности занимает промежуточное положение. От старых рабочих лошадей получают мясо неприятного вкуса и запаха, однако после нагула или откорма от этих животных можно получать вполне удовлетворительную продукцию. Лошади табунного содержания, как уже было сказано, способны накапливать в своем теле больше жира, и поэтому их мясо отличается лучшими вкусовыми свойствами.
Подробнее...

Рекомендация по развитию молочного коневодства и семейного кумысопроизводства в Республике Казахстан 28 мая, 2018

В рекомендации подробно изложены вопросы организации кумысных ферм, кормления и содержания дойных кобыл, выращивания молодняка и способов доения кобыл. Она рассчитана для специалистов сельхозформирований, научных работников, студентов, магистрантов и докторантов, биологических и сельскохозяйственных высших учебных заведений.
Подробнее...

Рекомендация по эффективности выращивания чистокровных лошадей в Республике Казахстан 28 мая, 2018

В рекомендации подробно изложены вопросы по эффективности выращивания чистокровных лошадей в Республике Казахстан. Она рассчитана для специалистов сельхозформирований, научных работников, студентов, магистрантов, PhD докторантом и сельскохозяйственных высших учебных заведений.
Подробнее...

ЖЫЛҚЫ ШАРУАШЫЛЫҒЫ 28 мая, 2018

Қазақстандағы ауыл шаруашылық арнаулы орта және жоғарғы оқу орындарының «Зоотехния» мамандығының студенттеріне және жылқы шаруашылығымен айналысатын мамандарға арналған бұл оқу құралы «Жылқы шаруашылығы» пәнінің оқу бағдарламасының лабораториялық - тәжірибелік сабақтары тақырыптарына негізделіп жазылған және оқулықта оқытушының жетекшілігімен орындалатын өзіндік жұмыстарға арналған сабақтардың тақырыптары қамтылған.
Подробнее...

АТСАЙЫС ОЙЫНДАРЫ 28 мая, 2018

Оқу құралында – ат спорты, оның шығу тарихы мен маңызы баяндалады. Ат спортының кәсіпқойлық, классикалық және ұлттық түрлеріне сипаттама жазылған. Оқу құралы - Орта Азия мен Қазақстан, Кавказ, Ресей, Еуропа халықтарының ат ойын түрлерінен қысқаша мағлұмат береді. Оның ережесі мен жүргізілу тәртібі туралы түсінік алуға болады. Жылқыны атсайыс түріне пайдаланудағы білімі мен тәжірибелік біліктілігін көтереді. «Атсайыс ойындары» кітабы - жылқы шаруашылығы мамандары (тренер, шабандоз, жокей, делбеші, ат күтуші) мен спорт бағытында жылқы өсіріп – баптайтын, ат шабысына қосатын жекеменшік ат иелеріне арналған. Сонымен бірге ат өнерін сүйсіне тамашалайтын көрермен көпшілік қауым мен оның жанашыр жанкүйерлеріне де ұсынылады.
Подробнее...

ҚҰС ФИЗИОЛОГИЯСЫ 28 мая, 2018

Оқулық аграрлық жоғары оқу орындарының ветеринария және мал шаруашылығы мамандықтарының және құс шаруашылығы бағытында мамандандыру көзделген факультеттердің студенттеріне арналған. Оқулықта құс организмінде жүретін физиологиялық процестердің ерекшеліктері жайлы негізгі мағлұматтар келтіріліп, олардың нервті-гуморальды реттеу тетіктері қысқаша баяндалған. Оқулықта жинақталған материалдар құс шаруашылығында қолданылатын технологияларды дамыту және жетілдірудің физиологиялық негізі болады. Оқулық құс шаруашылығында қызмет атқарып жүрген мамандарға да пайдасы мол
Подробнее...

МУГАЛЖАРСКИЕ ЛОШАДИ 30 мая, 2018

В книге изложены методы создания и совершенствования лошадей «мугалжарской» породы мясо-молочного направления продуктивности, которые выведены впервые в истории мирового табунного коневодства странах СНГ, с «эмбинскими» и «куландинскими» внутрипородными типами для полупустынных и степных зон Западного Казахстана и пустынной зоны Приаралья, «сарыаркинским» заводским типом для степной резко-континентальной зоны Центрального Казахстана (Приказ МСХ РК от 30.12.1998 г. №156).
Подробнее...

ҚАЗАҚСТАНДА ӨСІРІЛЕТІН МАЛ ТҰҚЫМДАРЫ 29 мая, 2018

Оқу құралында Қазақстанда өсірілетін мал тұқымдары туралы, негізгі түсініктер мен мазмұнының сипаттамасы берілген. Материал жұйелі түрде құрылған, суреттер, кестелер арқылы жинақталып, тапсырмалардың үлкен көлемімен түсіндіріліп, сипатталған. Оқу құралы бакалавриат мамандықтарының студенттеріне арналған.
Подробнее...